ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

1688

سفرنامه شاردن ( فارسى )

نصفت جز فناى عده‌اى افراد فعال و صاحب هنر و بازرگان روشن‌نگر كه وجودشان مايه رونق و آبادانى كشور است هيچ حاصلى ندارد . از اين رو به پادشاه عرضه داشت : خدايگانا ، بر اين افراد سيه ستاره و نادان ببخشاى . همين بس كه به جريمه محكوم شوند . شاه گفت بايد چهار برابر قيمت مقدار آردى كه موظف به تحويل آن شده بودند جريمه بدهند . و اين مبلغ چهار هزار تومان معادل دويست هزار ليور بود . همان ساعت با خشونت و بىرحمى كه تا آن زمان سابقه نداشت ارامنه را از بست كه مكانى امن و دور از تعرض بود بيرون كشيدند و در اختيار دشمن آنان سردار كل نهادند . او همهء آنان را در عمارتى كه سابقا از آن ميراب بود به زندان كرد و گفت بايد همين جا بمانند تا كليهء جريمه را بپردازند . حبس و بند آنان را به هوش آورد و دانستند به چه بلا گرفتار آمده‌اند از اين رو يكى را نزد سردار كل فرستادند و پيغام دادند كه حاضرند دويست تومانى را كه اول بار مورد تقاضاى وى بود به شرط آزادى بپردازند ، و در مورد جريمه چون از اداى آن مبلغ زياد عاجزند پس از رفتن به جلفا مبلغ معهود را ميان كليه ارامنه سرشكن مىكنند و پس از جمع‌آورى تقديم مىكنند . سردار كل به شنيدن اين پيغام گفت اين سگهاى روسياه خيال بدى در سر پرورانده‌اند ، مىخواهند جريمه‌اى را كه خود موظّف به پرداخت آن مىباشند از فقيران و مستمندان بگيرند و خودشان از زير اين بار شانه خالى كنند . نه ، چنين چيزى ممكن نيست زيرا نظر شاه نيز چنين است كه جريمه را تنها افراد دارا و توانگر بپردازند ، نه بينوايان و درماندگان كه درآمد كافى ندارند ، و به تنگدستى و فلاكت روزگار مىگذرانند . اگر نمىخواهند بر مبلغ جريمه افزوده گردد بايد خودشان جريمهء معلوم را بپردازند . ارامنهء گرفتار همچنان اظهار مىكردند كه به هيچ روى قادر به اداى اين جريمهء سنگين نمىباشند . سرانجام دو نفر هندى به ميل خود يا به خواهش و التماس ارمنيهاى ديگر متعهد پرداخت جريمه شدند و سردار كل اين تعهد را پذيرفت ، به شرط اينكه سود مدت تأخير نيز جداگانه به حساب آيد و سردسته ارامنه نيز تا پرداخت كامل جريمه همچنان در توقيف بماند . به هر روى ارامنه گرفتار در زندان پس از چهار روز مذاكره به قيد اين كه چهار هزار تومان براى شاه و پانصد تومان براى سردار كل - مجموعا